Rhodiapolis’li Opramoas Onurlandırılıyor

Bilgi

Materyal: Profilli dikdörtgen kireçtaşı kaide, alt sağ ve sol köşesi kırılmış.
Buluntu Yeri: Tetragonal Agora’nın ana giriş kapısının güney tarafındaki ayaklı podyumun üzerinde1
Orijinal Lokalizasyonu: Bilinmemektedir
Son Kayıt Yeri: Tetragonal Agora’nın ana giriş kapısının güney tarafındaki ayaklı podyumun üzeri
Ölçüler: Yükseklik: 1.19 m; Derinlik: 0.67 m; Genişlik: 0.59 m; Harf Yüksekliği: 0.030 – 0.035 m
Metin: Tek Yüzde/Ön Yüzde/İki Tarafında/Yan Tarafında/Alınlıkta
Tarih: İ.S. II. yy.
Kopyalayan: Nihal Tüner Önen
Kopyalama Tarihi: 12.09.2012
Edisyon: CIG 4324; Bérard 1892, 441 nr. 90; Le Bas-Waddington 1972, nr. 1341; TAM II 1203; Blackman 1981, 161 vdd. (lev. 70, 2); SEG XXXI, 338 vd., nr. 1301; Adak – Tüner – Şahin 2005, 12 vdd. nr. 9.
BibliografyaAdak – Tüner – Şahin 2005, 12 vdd. nr. 9.

Metin

Ὀπραμόαν Ἀπολλωνίου
δὶς τοῦ Καλλιάδου Ῥοδια-
πολείτην καὶ Μυρέα καὶ
Φασηλείτην, πολε[ι]τευό-
μενον καὶ ἐν ταῖ[ς κ]ατὰ
[Λυκί]αν πόλεσι π[ά]σαις
[χαρισ]άμενον καὶ τῇ ἡμε-
[τέρᾳ π]όλει εἰς διανομὴν
[καὶ] θεωρίας Ж μ[ύρ]ια δισχεί-
[λι]α πεντακ[όσια]

Çeviri

… Lykia’nın bütün kentlerinde memuriyetlerde bulunmuş olan, kentimize dağıtılması ve bayram elçiliği için 12.500 denarii bağışlayan Kalliades oğlu Apollonios’un torunu Rhodiapolis, Myra ve Phaselis kentlerinin vatandaşı Opramoas’ı onurlandırdı.

 

Yorum

Lykia’nın ünlü euergetes’i Opramoas için Phaselis kentinde yapılan bu onurlandırmanın çözümü tam olarak bir pazıl tamamlamasını anımsatmaktadır. Yazıta ait ilk parça 1890 yılında Bérard tarafından bulunmuş ve yayınlanmıştır, daha sonra bu parça Benndorf tarafından da kopyalanmış ve Kalinka tarafından yayınlanmıştır. Bu yayınlarda yazıt 9 satır kabul edilerek, eksik kısımlar için bazı tamamlamalar yapılmıştır. Daha sonra J. Schäfer’ın ekibinden Blackman burada ele alınan yazıtın TAM II 1220 nolu yazıt ile olan ilişkisini görerek yazıtın yeri ve çözümü için yeni bir sayfa açmış ve kendisine kadar farkedilmeyen kaide üzerindeki harfleri de okuyarak yazıtı tekrar ele almıştır. Burada ise, 1983 yılında Sencer Şahin tarafından kopyalanan ve sağ kenarı dışında her taraftan kırılmış olan küçük bir fragmanın bu yazıtla olan ilişkisi ortaya konmuş ve yazıta son şekli verilmiştir. Burada söz konusu olan parçaları tek tek ele alıp tanıtmada yarar vardır.

Blackman Tetragonal Agora’da yaptığı araştırmalarda Q. V. Saxa Fidus’un heykel kaidesinin alt kısmının hala in situ vaziyette girişin sağ tarafında durduğunu tespit etmiş ve burada yine in situ olarak benzer bir heykel kaidesinin tamamlanmamış alt kısmını saptamıştır2. Bu kısım 3 bloktan oluşmaktadır. Bunlardan ön soldaki blok kayıptır, ama diğer ikisi üzerindeki dübel delikleri bunun varlığı konusunda şüphe bırakmamaktadır. Orjinal altlığın Q. V. Saxa Fidus’un 1,07 m genişliğindeki altlığını dengeleyecek şekilde 1,13 m genişliğinde ve 0,70 m derinliğinde olması gerekmektedir. Her iki altlığın alt kısımlarının üst yüzeyleri ana cadde seviyesinin üstünde, girişin dışında ve agora giriş eşiğinin 0,06 m ve 0,09 m altında, sırasıyla 1,38 ve 1,35 m.dir. Ele geçen sağ bloğun ön yüzünün en üstünde bir yazıtın para toplamını veren son kelimeleri yer almaktadır. Bu blok 1892 yılında Benndorf tarafından bulunmuş ve Kalinka tarafından yayınlanmıştır3. Kalinka buradaki para miktarının mezar cezası olarak yorumlanması gerektiğini düşünmüştür. Ama Blackman bu altlığın ünlü Lykia’lı euergetes Opramoas’ı onurlandıran yazıtlı altlığın üst kısmı ile birbirine olan yakın konumunu ve iki yazıt arasında harf karakterlerindeki benzerliği farkederek4 Kalinka’nın bu düşüncesini tamamen dışarda bırakmıştır.

Yeni fragman Opramoas yazıtının 9 değil de 10 satır olduğunu gösterir. Bundan dolayı da Blackman’in in-situ olarak tespit ettiği altlık da kesin olarak bu yazıta aittir. Blackman Q. V Saksa Fidus ile Opramoas’a ait bu yazıtların Tetragonal Agora’nın girişinde birbirleriyle ilişki içinde bulunduklarını düşünür ve düşüncesini iki kaide arasındaki benzerliklerle desteklemeye çalışır5. Böylelikle Phaselis’in patronu ve euergetes’i olan eyalet valisinin ve Lykia’nın yerli euergetes’i yüce Opramoas’ın heykelleri, olasılıkla İ.S. 146’da yeni tamamlanmış olan agora girişin her iki yanına dikilmişlerdir.

Str. 1 – – – – – – – – – ἐτ]ει[μῆ]σεν Blackman.
Str. 3/4 Ῥοδιο-|πολείτην, Bérard.
Str. 6 πολιτευόμενος καὶ ἐν ταῖς κατὰ Λυκίαν πόλεσι πάσαις ifadesi Lykia Birliği’ne hizmet etmiş kişilerin söz konusu olduğu yazıtlarda sıklıkla karşımıza çıkar6. Opramoas da bunlardan biridir7.
Str. 8 Kalinka διαν[ομάς] olarak tamamlamıştır, Blackman de bu tamamlamayı onaylamıştır. Yeni fragman ise bu kısmın singular akkusativus olarak anlaşılması gerektiğini göstermektedir.
Str. 10 Bu satırdaki μ harfi sadece Bérard tarafından görülmüştür, fakat yeni parçada okunan -α harfi Bérard’ın okuyuşunu destekler niteliktedir. Blackman sağ kısımdaki boşluğun yak. 29 cm olduğu ve 10. satır daha küçük karakterlerle yazıldığı için burada yaklaşık 12 harflik bir tamamlama yapılabileceğini tespit etmiştir. Yeni fragman Blackman’in bu tahmininin doğruluğunu kanıtlamaktadır.
Str. 11 Blackman alpha’dan önce blok üzerinde bir harflik boşluk olduğunu belirtir. Bununla birlikte o, her iki bloğun sağ köşelerinin bir hizada oldukları kabul edilirse 1203 nolu yazıttan 1220’ye geçerken 11. satırın sonuna 7,5 cm daha eklenmesi gerektiğini söylemiş ve bu durumda alpha’dan önce oluşan 4 ya da 5 harflik alanın χείλι]α olarak tamamlanabileceğini, bu durumda 10. satırın da χείλια’nın kotlarını oluşturabilecek şekilde tamamlanabileceğini bir teklif olarak sunmuştur. Blackman’in bu tahmininde haklı olduğu ortaya çıkmıştır, fakat alpha’dan önce 5 değil δισχεί|[λι]α olarak sadece 2 harflik bir tamamlama yapılmıştır. Buna göre burada söz konusu olan miktar 12.500 denarii’dir. Opramoas’ın ünlü Rhodiapolis yazıtında listelediği işler ve yardımlar arasında Phaselis’e yaptığı yardım belli değildir8. Rhodiapolis yazıtında bu konuda hiçbir detay verilmemektedir ve dolayısıyla her iki yazıtın aynı euergesia’ya ilişkin olduğu kesin değildir. Opramoas bütün Lykia kentlerine muazzam boyutlarda yardımlarda bulunmuştur. Bu yardımların yapılış tarihleri özellikle İ.S. 141-152/153 yılları arasına denk düşmektedir. Özellikle İ.S. 142-143 yılları arasında gerçekleşen ve Lykia’yı yerle bir eden büyük deprem felaketinden sonra o kentlerin uğradığı zararları telafi etmek için büyük masraflar harcamıştır. Rhodiapolis’teki mezar anıtının duvarlarında yaptığı işler ve yardımlar sıralanan Opramoas tam 28 Lykia kentine yardımda bulunmuştur9. Opramoas’a ait heykelin kentteki konumu ünlü euergetes’in bu yaptıklarına uygun düşmektedir.

  1. Blackman 1981, 161.
  2. Blackman 1981, 160 vd.
  3. TAM 1220
  4. Blackman 1981, 160 vd. Harf karakterleri birbirleriyle karşılaştırılabilecek kadar yakındırlar ve 1220’deki epsilon’un üst yatay çizgisindeki eğim 1203’de de bulunmaktadır. 1220’nin harf yüksekliği 1203’ün son satırının harf karakterlerinden sadece çok az daha kısadır. Blackman 1203 ve 1220 nolu yazıtların bulunduğu taşlar arasındaki bağlantıya 1203 nolu yazıtın bulunduğu blok (0,62 m) ve 1220 nolu yazıtın bulunduğu blok (0,545 m) arasındaki genişlik farkı dolayısıyla karşı çıkılabileceğini belirtir ve bu şüpheye cevap verebilecek iki nokta ortaya koyar. Birincisi 1220 nolu yazıtın bulunduğu bloğun kendisi de büyük ihtimalle yazıtlı olan sol bloğun şimdi kayıp olan iki blok genişliğindeki kaidenin bir parçasını oluşturduğu yönündedir. İkincisi ise Kalinka’nın 1203’e ait yayınladığı el kopyasının tersine, bloğun sol tarafının hiçbir yerde hatta sol profilde dahi korunmadığı ve bu nedenle Opramoas yazıtının orijinal genişliğinin tespit edilemeyeceği yönündedir. O bu durumu bloğun sola doğru daha da uzanıyor olması gerektiği ya da bu kısmın solda kendisine daha dar ikinci bir bloğun eklenmesiyle altındaki bloktan daha uzun olması gerektiği şeklinde açıklar. Fakat yeni fragman yazıtın solda çok da uzun olmadığını gösterir. O zaman bu bloğun yanında muhtemelen başka bir blok bulunmaktaydı.
  5. Blackman 1981, 162; 1203’ün yüksekliği 0,60 m, 1201’inki de 0,60 m.dir. 1201’in üst kısmı orjinal pozisyonuna restore edildiğinde cadde seviyesinin 1,95 m, agora eşiğinin 0,51 m yukarısında olacakken, eğer 1220’nin üstüne oturtulacaksa 1203’ün tepe noktası, cadde seviyesinin 1,98 m, agora eşiğinin 0,54 m yukarısında olacaktır.
  6. Bu konuda ayrıntılı bilgi için bkz. Behrwald 2000, 225-228.
  7. Krş. Kokkinia 2000, 253 vdd.
  8. TAM 905 XIX C Opramoas’ın Rhodiapolis’teki mezar anıtında kaydedilmiş 149 yılına ait Lykia Birliği’nin onur dekreti Phaselis için hiçbir ayrıntı vermez. Kokinia 2000, 103 XIX C’de, Phaselis’e yapılan yardım miktarını boş bırakmıştır. Fakat burada δισχείλια’nın harf sayısı için yeterli boşluk olmadığı da açıktır. Bu yardımlara yazıtın kayıp olan kısımlarında değiniliyor olabilir. Letoon’da bulunmuş olan bir stel Opramoas’ın Rhodiapolis’teki yazıtta ele geçmemiş olan euergesia’larını sıralamaktadır (Balland 1981, nr. 66; SEG 30, 1534). Phaselis için de aynı şey söz konusu olabilir..
  9. IGR III nr. 739; TAM II nr. 905. Opramoas ve yaptığı yardımlar için bkz. Akdoğu Arca 2002, 79 vdd.