Q. Voconius Saxa Amyntias ve Q. Voconius Saxa Fidus Onurlandırılıyor

Bilgi

Materyal: Profilli, dikdörtgen bir kaide, üst kısımdan ikiye kırılmış. Yazıt iki sütun şeklinde yazılmış.
Buluntu Yeri: Bu heykel altlığının en alt yazıtlı bloğu, Tetragonal Agora girişinin sağında in situ olarak durmaktadır. Blok, agora’nın giriş seviyesinin 0,40 m aşağısında ve eşiğin 1,04 m altında mermer bir zemin üzerine konmuştur. Yazıtlı blok arkaya doğru daha küçük iki blokla birlikte altlığın tüm genişliğini kaplamakadır1.
Orijinal Lokalizasyonu: in-situ
Son Kayıt Yeri:  Tetragonal Agora girişinin sağında in situ olarak durmaktadır.
Ölçüler: Yükseklik: 1.16m ; Derinlik: 0.65m; Genişlik: 1.06m; Harf Yüksekliği: 1.yazıt için: 0.028-0.032; 2. yazıt için:0.022 – 0.029m
Metin: Tek Yüzde/Ön Yüzde/İki Tarafında/Yan Tarafında/Alınlıkta
Tarih: İ.S. 145-146.
Kopyalayan: Nihal Tüner Önen
Kopyalama Tarihi: 12.09.2012
Edisyon: Bérard 1890, 643 – 645; IGR III 763; Dessau II 8828; van Buren 1908, 187 vd. nr. 16’da korrektur yapmıştır; TAM II 1201; Blackman 1981, 154 vdd. (lev. 71, 1. 2) yazıtı tekrar ele alarak yeni tamamlamalar yapmıştır; SEG XXXI nr. 1300.
BibliografyaYrd. Doç. Dr. Nihal TÜNER ÖNEN tarafından yayına hazırlanmaktadır.

Metin

COLUMN A

Κ(οίντον) Οὐοκώνιον
Σάξαν Ἀμυντια-
νον, υἱὸν Κ(οίντου) Οὐο-
κωνίου Σάξα
5 Φείδου, πρεσ-
βευτοῦ καὶ ἀν-
τιστρατήγου
τοῦ Σεβαστοῦ.
ἐπαρχειῶν Λυ-
10 κίας καὶ Παμφυ-
λίας, ὑπάθου
ἀποδεδειγμέ-
νου, ἡ γερου-
σία

COLUMN B

Κ(οίντον) Οὐοκώνιον, Σέξτου υἱόν, [Ῥωμυ]-
λία Σάξαν Φεῖδον, ὕπατον ἀποδεδε[ιγμέ]-
νον, πρεσβευτὴν καὶ ἀντιστράτηγον τοῦ
Σεβαστοῦ ἐπαρχειῶν Λυκίας καὶ Πανφυλί-
5 ας, ἀνθύπατον Πόντου καὶ Βειθυνίας,
πρεσβευτὴν Σεβ(αστοῦ) λεγεῶνος δ´ Σκυ-
θικῆς, ἐπιμελητὴν ὁδοῦ Οὐαλερίας
Τ<ει>βουρτείνης καὶ ἐν τοῖς αὐτοῖς
τόποις στρατολογήσαντα, στρα-
10 τηγὸν, δήμαρχον, ταμίαν καὶ ἀν-
τιστράτηγον ἐπαρχείας Μακε-
δονίας, χειλίαρχον πλατύσημον
λεγεῶνος γ´ Κυρηναïκῆς καὶ λε-
γεῶνο[ς δ]ωδε[κά]της κε[ρ]α[υν]ο-
15 φόρου, δώροις στρατιωτικοῖς
ὑπὸ θεοῦ Τραιανοῦ ἐν τῶι
Παρθικῶ πολέμω δωρηθέν-
τα, δεκεμούρουμ στλετίβους
ἰουδικάνδεις, τὸν πάτρωνα καὶ
20 εὐεργέτην τῆς πόλεως.

Çeviri

A: Gerusia, Lykia ve Pamphylia Eyaleti’nin legatus augusti propraetor’u, consul’lüğü onaylanmış (consul designatus) Quintus Voconius Saxa Fidus’un oğlu Quintus Voconius Saxa Amyntianus’u (onurlandırdı).

B: Consul’lüğü onaylanmış, Lykia ve Pamphylia eyaletinin legatus Augusti propraeto’ru, Pontos ve Bithynia Eyaleti’nin proconsul’ü, imparatora ait 4. Scythica Lejyonu’nun legatus augusti’si, Valeria Tiburtina yolunun curator’u ve aynı zamanda (yol boyu) bu bölgelerde asker toplama (dilectus) yetkilisi, praetor, tribunus plebis, Makedonia Eyaleti’nin propraetor ve questor’u, 3. Cyrenica lejyonunun ve 12. (Fulminata) lejyonlarının senatör sınıfına mensup (lato clavo: geniş purpur şeritli tunica taşıyan) tribunus militum’u ve Parth Seferi sırasında rahmetli Traianus tarafından askeri ödüllerle ödüllendirilmiş, hukuk işleriyle görevli on kişiden biri olan (decenvirum stlitibus ivdicandis), kentin patronu ve euergetes’i olan Romulia tribus’undan Sextus oğlu Quintus Voconius Saxa Fidus’u (onurlandırdı).

 

Yorum

Burada söz konusu olan yazıt bir baba oğulu onurlandırmaktadır: Q. Voconius Saxa Amyntianus (kolon A) ve Q. Voconius Saxa Fidus (kolon B). Yazıtın içeriğinden Q. V. Saxa Fidus ve oğlunun ne için onurlandırıldıkları belirtilmemektedir. Fakat yazıtın, Tyndaris’in bundan 15 yıl önce Hadrianus’a adadığı Tetragonal Agora’nın girişindeki onursal konumu, Voconius’ların binanın tamamlanmasına malzeme yardımında bulunmuş ya da İ.S. 141 yılında Lykia’yı tahrip eden depremin ardından tamir çalışmalarına yardım etmiş olabileceklerini düşündürmektedir2. Zira Kolon B’de geçen πάτρωνα καὶ εὐεργέτην τῆς πόλεως adlandırması da buna işaret etmektedir3. Bunun yanında Voconius, bu depremle ilişkili olarak Lykia’lıların yardım isteklerini de İmparator Antoninus Pius’a iletmiş olmalıdır. Kentten ele geçen ve muhtemelen Antoninus Pius’un yardım ve desteğiyle yapılmış bir binaya ait olan yapı yazıtı da, kentteki imparator himayesine işaret etmektedir.
Bu yazıt ve Perge’den ele geçen Latince yazıt sayesinde Q. V. Saxa Fidus’un cursus’u tam olarak öğrenilebilmektedir4. Phaselis ve Perge dışında, Rhodiapolis, Kyaneae ve Komama kentlerinden ele geçen yazıtlardan da Q. V. Saxa Fidus hakkında bilgi edinilebilmektedir5. Eldeki verilere göre Saxa Fidus yaklaşık 143-146 yılları arasında Lykia-Pamphylia Eyaleti’nin valilik görevini üstlenmiştir6. Perge’den ele geçen ve burada ele alınan yazıtlardan, henüz görevi devam ederken, 146 yılında da consul suffectus olarak atandığı anlaşılmaktadır.

Kolon A
Str. 1-5 1. ve 2. satırların ilk harfleri şimdi net bir şekilde okunamamaktadır. 3. ve 4. satırlar ise tamamen kayıptır. Q. V. Saxa Fidus’un oğlu Q. V. Saxa Amyntianus hakkında çok az şey söylenebilir. Bu onurlandırma yapıldığında muhtemelen oldukça genç bir yaşta olduğu için cursus honorum’una dair herhangi bir bilgi yoktur7.
Str. 11-14 Bu satırlar Kalinka tarafından görülmemiştir. Blackman yaptığı araştırmalarda Kolon A’nın 14 satır olduğunu tespit etmiştir ve kolon A’da S formunda olan sigmalarda uyumsuzluklar bulunduğunu saptamıştır. Yazıtta 14. satır dışında bütün sigmalar S formundadır. Kolon B’de üpsylon için hem U hem de ¥ formları karşımıza çıkarken kolon A’nın tümünde üpsilon için ¥ formu kullanılmıştır. Harf yüksekliği 13. (0,033 m) ve 14. (0,034 m) satırlarda artmaktadır. Son satırdan onurlandırma yapan kurumun γηρουσία olduğu öğrenilmektedir8.

KOLON B
Kalinka yazıtın 13 satırlık yerini görmüştür, fakat kentte yaptığı araştırmalarda bu yazıtı yeniden bulan Blackman, taşın ve yazıtın sağ ve alt köşelerinin korunmuş olduğunu görmüş ve yazıtı yeniden ele almıştır9. Kalinka tarafından yayınlanan üst blok, enine konmuş in situ haldeki altlığın 0,65 m olan derinliğini ve 1,07 m olan genişliğini tamamen kaplamaktadır ve onun in situ üst yüzeyi agora eşiğinin 0,51 m üstünde olmalıdır10. Van Buren ve Hogarth kolon B’nin tümünde sigma için C formunun kullanıldığını not etmişlerdir. Gerçekte 11. satırdaki son sigma’dan 14. satıra ve 18. satırdaki son sigmadan yazıtın sonuna kadar kullanılan tip S’dir.
Str. 1 Bazı bilim adamları, oğlunun hiçbir memuriyeti olmamasına rağmen bu kadar genç yaşta onurlandırılması ve aldığı Amyntianus cognomen’i dolayısıyla, Q. V. Saxa Fidus’un soyunun Lykia’dan geldiğini düşünmüşlerdir11. Bazıları da onun doğulu bir kadınla evlenmiş Italia kökenli biri olabileceğini söyler12. Taşın sonunda 4-5 harflik boşluk vardır. Bérard bunun Aimilia, Blackman ise Pollia olarak tamamlanabileceğini düşünmüşlerdir. Fakat Perge’den ele geçen ve Q. V. Saxa Fidus’u onurlandıran Latince bir yazıt bu tartışmaya son verecek şekilde Fidus’un Italia kökenli olup kuzey bölgesinin 16 kırsal tribus’undan biri olan Romilia tribusu’ndan olduğunu gösterir13. Buna göre bu satır [Ῥωμυ]λία olarak tamamlanabilir14.
Str. 2 ἀποδεδι[γμέ]νον, Bérard; ἀποδεδε[ιγμέ]νον Kalinka. Fakat Blackman taş üzerinde bu kelimenin sığacağı kadar alan bulunmadığını ve burada bir kısaltma olduğu ya da taşçı hatası yapıldığının düşünülmesi gerektiğini belirtir15. Q. V. Saxa Fidus henüz Lykia- Pamphylia valiliği görevini sürdürdüğü sırada, Eylül/Ekim 146’da, consul suffectus olarak atanmıştır. Bundan dolayı 145 yılının sonları yazıt için uygun bir tarihlendirmedir16.
Str. 3 Son dört harf Bérard tarafından görülmüş, ama ne Kalinka ne de Blackman bu harfleri görebilmişlerdir. ΗΓ ligatür oluşturmaktadır.
Str. 4 Παμφυλίας, Kalinka. Q. V. Saxa Fidus’un, 143’ün başından itibaren Lykia -Pamphylia Eyaleti valisi olduğu başka kaynaklar tarafından da ispatlanmıştır17. Lykia – Pamphylia consul’lüğünden sonraki normal bir aradan sonra 161/2’de Afrika Eyaleti proconsul’u olarak görevlendirildiği bilinmektedir18.
Str. 5 βιθυνίας Kalinka. Voconius’un Pontus ve Bithynia valiliği 140/42’ye yerleştirilebilir19.
Str. 7/9 Τιεβουρτείνης Blackman. ἐν τοῖ ἄλλοις τόποις, Bérard20. Bu satırlardan Q. V. Saxa Fidus’un İ.S. 2. yüzyılda Italia’da yeniden askere alındığını ve praetor’luğunun ardından curator viae Valeriae Tiburtinae olarak görev alıp çevreden asker toplama yetkisiyle (dilectus) görevlendirildiğini öğreniyoruz. Bu alışılmadık görevlendirme muhtemelen 132/33’de çıkan Kochbar İsyanı’nın sebep olduğu kritik durum ile ilişkilendirilmelidir21. Onun Seleukia’daki 4. Scythica komutanlığı olasılıkla dilektator hizmetinin hemen sonrasında başlamış olmalıdır22.
Str. 14 λεγεὼν δωδεκάτη κεραυνοφόρος = XXII. Legio Fulminata23. Cassius Dio, 55, 23, 5’de bu legion’un τὸ δωδέκατον – – τὸ κεραυνοφόρον olarak adlandırır.
Str. 15/17 Bu satırlar Q. V. Saxa Fidus’un kariyerinin başları hakkında detaylar vermektedir. Muhtemelen o 113-114 yıllarında Traianus’un Parth Seferi’ne XII. Fulminata Lejyonu’nun tribunus laticlavius’u olarak katılmıştır. Parth Seferi’nde kendisine Traianus tarafından dona militaria nişanı verilmiştir. Ritterling, onun İ.S. 127 yılında III. Cyrenaica Lejyonu’nda tribunus loticlavius hizmetinde bulunduğunu öne sürer24. Fakat bu kabul edilemez; Saxa Fidus bu dönemde Cyrenaica Lejyonu’nda atlı sınıfından bir praefectus komutası altında bulunduğundan, bu sırada Cyrenaica Lejyonu Mısır’da bulunmuş olamaz; 119 yılının Ağustos ayından bir papyrüs Cyrenaica Lejyonu’nun yerini Alexandreia olarak belirler25, bundan dolayı bu lejyon geçici olarak en geç 119 yılının ortalarında yerini değiştirmiştir26. Buna göre Saxa Fidus Pamphylia-Lykia Eyaleti valiliğini sürdürürken 50 yaşını epey geçmiş olmalıdır.

  1. Blackman 1981, 154.
  2. Blackman 1981, 159.
  3. Krş. Kaygusuz 1983, 32.
  4. Kaygusuz 1983, 37-39; Merkelbach – Şahin 1988, 129 nr. 50; Şahin 1999, 182 vd., nr. 54.
  5. TAM II 905 col. X str. 36; col. XI str. 42; col. XV str. 55; col. XVII str 59; IGR III nr. 705; CIL III Supl. nr. 6885.
  6. Krş. RE Suppl. IX, 1834 vd., nr. 14; Alföldy 1977,  102 vdd., 151, 257, 268 vdd.
  7. Krş. RE suppl. IX,  1834 nr. 13; RE Suppl. XIII,  287; Halfmann 1982, 213.
  8. Krş. Nr. 25.
  9. Blackman 1981, 154 vdd. Blackman, yeniden ele aldığı yazıtın Kalinka’nın verdiği el kopyasında 1-4 ve 5 vd.’nın sağ ucundaki satır hizalamasının yanlış olduğunu saptamıştır.
  10. Blackman 1981, 154.
  11. Walton 1929,  63 nr. 2; RE Suppl. XIII, 287; Halfmann 1982,  213.
  12. Barbieri 1952, 614; RE suppl. IX, 1834 vd. nr. 13 ve 14; Alföldy 1977, 305.
  13. Kaygusuz 1983, 37-39; SEG XXXI nr. 1300; Merkelbach – Şahin 1988, 129 nr. 50; Şahin 1999, 181 vd. nr. 154.
  14. Rémy 1989, 53.
  15. Blackman 1981, 156. Bunun için de örneğin ἀπο[δεδε)νον ya da ἀπο[δεδιγμε)νον gibi tekliflerde bulunur.
  16. Lambrechts 1936, 96, 221 nr. 504; RE Suppl IX 1834 vd. nr. 14; Alföldy 1977, 257.
  17. IGR III 705 (Kyaneai); CIL III Supl. 6885 (Komoma); TAM II 905 (Rhodiapolis, Opramoas Yazıtı)); krş. RE Suppl. IX, 1834, nr. 14; Rémy 1989, 53; Kaygusuz 1983,  37-39; Şahin 1999, 182 vd. nr. 154.
  18. CIL VIII 22691; krş. Syme 1968, 99 vd.; Rémy 1989, 53.
  19. Eck 1970, 18 n. 9 .
  20. Bu hata IGR Rom III 763’de ve ILS 8828’de de devam etmektedir; krş. Rober 1967/68, 195 vdd.
  21. Krş. Blackman 1981, 158, dpn. 15; Eck 1999, 80.
  22. Krş. Blackman 1981, 158, dpn. 15
  23. Krş. Perge’deki Latince yazıt, str. 12.
  24. RE XII, 1510 ve 1514; krş. RE Suppl. IX, 1834, nr. 14; Blackman 1981, 157.
  25. BGU I nr. 140.
  26. Krş. Kaygusuz 1983,  38 vd.