Phaselis’lilerin Kötü Ünü – Artemon ve Kardeşi Lakritos (İ.Ö. 4. yy.)

Demosthenes  Contr. Lacr. XXXV. 1 vdd., 10, 52 vdd.

Οὐδὲν καινὸν διαπράττονται οἱ Φασηλῖται, ὦ ἄνδρες δικασταί, ἀλλ’ ἅπερ εἰώθασιν. Οὗτοι γὰρ δεινότατοι μέν εἰσιν δανείσασθαι χρήματα ἐν τῷ ἐμπορίῳ, ἐπειδὰν δὲ λάβωσιν καὶ συγγραφὴν συγγράψωνται ναυτικήν, εὐθὺς ἐπελάθοντο καὶ τῶν συγγραφῶν καὶ τῶν νόμων καὶ ὅτι δεῖ ἀποδοῦναι αὐτοὺς ἃ ἔλαβον, καὶ οἴονται, ἐὰν ἀποδῶσιν, ὥσπερ τῶν ἰδίων τι τῶν ἑαυτῶν ἀπολωλεκέναι, ἀλλ’ ἀντὶ τοῦ ἀποδοῦναι σοφίσματα εὑρίσκουσιν καὶ παραγραφὰς καὶ προφάσεις, καὶ εἰσὶν πονηρότατοι ἀνθρώπων καὶ ἀδικώτατοι. Τεκμήριον δὲ τούτου· πολλῶν γὰρ ἀφικνουμένων εἰς τὸ ὑμέτερον ἐμπόριον καὶ ῾Ελλήνων καὶ βαρβάρων, πλείους δίκαι εἰσὶν ἑκάστοτε αὐτῶν τῶν Φασηλιτῶν ἢ τῶν ἄλλων ἁπάντων. Οὗτοι μὲν οὖν τοιοῦτοί εἰσιν· ἐγὼ δέ, ὦ ἄνδρες δικασταί, χρήματα δανείσας ᾿Αρτέμωνι τῷ τούτου ἀδελφῷ κατὰ τοὺς ἐμπορικοὺς νόμους, εἰς τὸν Πόντον καὶ πάλιν ᾿Αθήναζε, τελευτήσαντος ἐκείνου πρὶν ἀποδοῦναί μοι τὰ χρήματα, Λακρίτῳ τουτῳὶ εἴληχα τὴν δίκην ταύτην κατὰ τοὺς αὐτοὺς νόμους τούτους καθ’ οὕσπερ τὸ συμβόλαιον ἐποιησάμην, ἀδελφῷ ὄντι τούτῳ ἐκείνου καὶ ἔχοντι ἅπαντα τὰ ᾿Αρτέμωνος, καὶ ὅσα ἐνθάδε κατέλιπεν καὶ ὅσα ἦν αὐτῷ ἐν τῇ Φασήλιδι, καὶ κληρονόμῳ ὄντι τῶν ἐκείνου ἁπάντων, καὶ οὐκ ἂν ἔχοντος τούτου δεῖξαι νόμον ὅστις αὐτῷ δίδωσιν ἐξουσίαν ἔχειν μὲν τὰ τοῦ ἀδελφοῦ καὶ διῳκηκέναι ὅπως ἐδόκει αὐτῷ, μὴ ἀποδοῦναι δὲ τὰ ἀλλότρια χρήματα, ἀλλὰ λέγειν νῦν ὅτι οὐκ ἔστιν κληρονόμος, ἀλλ’ ἀφίσταται τῶν ἐκείνου. ἡ μὲν τουτουὶ Λακρίτου πονηρία τοιαύτη ἐστίν· ἐγὼ δ’ ὑμῶν δέομαι, ὦ ἄνδρες δικασταί, εὐνοϊκῶς ἀκοῦσαί μου περὶ τοῦ πράγματος τουτουί· κἂν ἐξελέγξω αὐτὸν ἀδικοῦντα ἡμᾶς τε τοὺς δανείσαντας καὶ ὑμᾶς οὐδὲν ἧττον, βοηθεῖτε ἡμῖν τὰ δίκαια.

Ey jüri üyeleri, bu Phaselis’lilerin yeni bir marifeti değildir, onlar sürekli böyle yaparlar. Zira onlar emporionda borç para almada en kurnaz kişilerdir. Onlar borcu alır almaz ve denizcilik sözleşmesini imzalar imzalamaz sözleşmeyi, yasaları ve de aldıkları borcu geri ödemeyi unuturlar, eğer ödemişlerse sarhoş olmuşlardır, zira onlar borçlarını ödemek yerine kendi mallarından bir şeyi kaybetmiş gibi hileler, itirazlar ve bahaneler bulurlar, onlar insanların en dolanbazı ve onursuzudurlar. İşte bunun delili: Bizim emperionumuza uğrayan Yunanlar ve barbarlardan ya da diğer kişilerden herbiri Phaselis’lilerden daha dürüsttürler. Bunlar hala böyledirler: Bense, ey jüri üyeleri, bunun kardeşi Artemon’a, Pontos’a gidip tekrar geri Atina’ya dönmesi için, emporion yasaları uyarınca borç verdim. O ise borç aldığı malı bana geri ödemeden önce ölünce, aynı yasalar uyarınca Lakritos’a dava açtım ve alacağımı tamamen bu şekilde aldım, zira o (Lakritos) onun (Artemon’un) kardeşidir ve Artemon’un herşeyine sahip olmuştur. Zira Artemon bütün bu şeyleri orada bırakmıştır ve Lakritos da Phaselis’te bunlara sahip olmuştur, Lakritos onun herşeyinin varisidir. Fakat Lakritos ağabeyinin mülkünü elde etme ve hoşnut olacağı şekilde yönetilmesi hakkını ona veren yasayı göstermeden, başkalarına ait olan parayı geri ödemeyi reddediyor, şimdi ise mirasçı olmadığını ve ölen adamın işleriyle ilgili bir şey yapmadığını söylüyor. İşte bu Lakritos’un alçaklığı budur. Bense, ey jüri üyeleri, sizden bu muamele hakkında dostane bir şekilde beni dinlemenizi rica ediyorum. Ben haksızlığı yapan ona, borç veren bizlere ve de sizlere daha az şeyler ispat etsem de, sizler adaleti bulmamıza yardım ediniz.

Demosthenes  Contr. Lacr. XXXV. 10

Ἐδάνεισαν Ἀνδροκλῆς Σφήττιος καὶ Ναυσικράτης Καρύστιος Ἀρτέμωνι καὶ Ἀπολλοδώρῳ Φασηλίταις ἀργυρίου δραχμὰς τρισχιλίας Ἀθήνηθεν εἰς Μένδην ἢ Σκιώνην͵ καὶ ἐντεῦθεν εἰς Βόσπορον͵ ἐὰν δὲ βούλωνται͵ τῆς ἐπ΄ἀριστερὰ μέχρι Βορυσθένους͵ καὶ πάλιν Ἀθήναζε͵ ἐπὶ διακοσίαις εἴκοσι πέντε τὰς χιλίας͵ ἐὰν δὲ μετ΄ Ἀρκτοῦρον ἐκπλεύσωσιν ἐκ τοῦ Πόντου ἐφ΄ Ἱερόν͵ ἐπὶ τριακοσίαις τὰς χιλίας͵ ἐπὶ οἴνου κεραμίοις Μενδαίοις τρισχιλίοις͵ ὃς πλεύσεται ἐκ Μένδης ἢ Σκιώνης ἐν τῇ εἰκοσόρῳ ἣν ÑΥβλήσιος ναυκληρεῖ.

Sphettos demos’undan Androkles ve Karystos demos’undan Nausikrates Phaselis’li Artemon ve Apollodoros’a Atina’dan Mende ya da Skione’ye gitmek ve buradan da Pontos’a, bundan sonra da eğer isterlerse sola yönelip Borysthenes’e kadar gidip oradan Atina’ya geri dönüp, 1000 drakhmai’a karşı 225 drakhmai faiz gelecek şekilde, ama eğer onlar Sonbahar başlangıcından sonra Pontos’tan Hieron üzerinden denize açılırlarsa 1000 drakhmai’a 300 drakhmai faiz gelecek şekilde ve bütün borç için de Hyblesios’un yönetimindeki 20 kürekli gemiyle Mende ya da Skione’den gelecek 3000 Mende kabına konmuş şarap karşılık gelecek şekilde 3000 gümüş drakhmai borç vermişlerdi.

Demosthenes  Contr. Lacr. XXXV. 52-55

Ὁ μὲν νόμος͵ ὦ ἄνδρες δικασταί͵ οὕτω χαλεπός ἐστιν· οὗτοι δὲ οἱ μιαρώτατοι ἀνθρώπων ἁπάντων͵ γεγραμμένον διαρρήδην ἐν τῇ συγγραφῇ Ἀθήναζε πάλιν ἥκειν τὰ χρήματα͵ εἰς Χίον ἐπέτρεψαν καταχθῆναι ἃ ἐδανείσαντο Ἀθήνηθεν παρ΄ ἡμῶν. δανειζομένου γὰρ ἐν τῷ Πόντῳ τοῦ ναυκλήρου τοῦ Φασηλίτου ἕτερα χρήματα παρά τινος Χίου ἀνθρώπου͵ οὐ φάσκοντος δὲ τοῦ Χίου δανείσειν͵ ἐὰν μὴ ὑποθήκην λάβῃ ἅπαντα ὅσα ἦν περὶ τὸν ναύκληρον͵ καὶ ἐπιτρέπωσι ταῦτα οἱ πρότερον δεδανεικότες͵ ἐπέτρεψαν ταῦτα ὑποθήκην γενέσθαι τῷ Χίῳ τὰ ἡμέτερα καὶ κύριον ἐκεῖνον (53) γενέσθαι ἁπάντων͵ καὶ οὕτως ἀπέπλεον ἐκ τοῦ Πόντου μετὰ τοῦ Φασηλίτου ναυκλήρου καὶ μετὰ τοῦ Χίου τοῦ δεδανεικότος͵ καὶ ὁρμίζονται ἐν φωρῶν λιμένι͵ εἰς δὲ τὸ ὑμέτερον ἐμπόριον οὐχ ὡρμίσαντο. καὶ νυνί͵ ὦ ἄνδρες δικασταί͵ τὰ Ἀθήνηθεν δανεισθέντα χρήματα εἰς τὸν Πόντον καὶ πάλιν ἐκ τοῦ Πόντου Ἀθήναζε εἰς Χίον κατηγμένα ἐστὶν ὑπὸ τούτων. (54) ὅπερ οὖν ἐν ἀρχῇ ὑπεθέμην τοῦ λόγου͵ ὅτι καὶ ὑμεῖς ἀδικεῖσθε οὐδὲν ἧττον τῶν δόντων ἡμῶν τὰ χρήματα. σκοπεῖτε δέ͵ ὦ ἄνδρες δικασταί͵ πῶς οὐκ ἀδικεῖσθε͵ ἐπειδάν τις τῶν νόμων τῶν ὑμετέρων κρείττων ἐγχειρῇ εἶναι͵ καὶ τὰς συγγραφὰς τὰς ναυτικὰς ἀκύρους ποιῇ καὶ καταλύῃ͵ καὶ τὰ χρήματα τὰ παρ΄ ἡμῶν εἰς Χίον ᾖ διαπεσταλκώς͵ πῶς οὐκ ἀδικεῖ ὁ τοιοῦτος ἄνθρωπος καὶ ὑμᾶς; (55) Ἐμοὶ μὲν οὖν ἐστιν͵ ὦ ἄνδρες δικασταί͵ πρὸς τούτους ὁ λόγος (τούτοις γὰρ ἔδωκα τὰ χρήματα)· τούτοις δ΄ ἔσται πρὸς τὸν ναύκληρον ἐκεῖνον τὸν Φασηλίτην͵ τὸν πολίτην τὸν αὑτῶν͵ ᾧ φασὶν δανεῖσαι τὰ χρήματα ἄνευ ἡμῶν παρὰ τὴν συγγραφήν· οὐδὲ γὰρ ἡμεῖς ἴσμεν τίνα ἐστὶν τὰ πεπραγμένα τούτοις πρὸς τὸν ἑαυτῶν πολίτην͵ ἀλλ΄ αὐτοὶ οὗτοι ἴσασιν. (56) ταῦτα ἡγούμεθα δίκαια εἶναι͵ καὶ ὑμῶν δεόμεθα͵ ὦ ἄνδρες δικασταί͵ βοηθεῖν ἡμῖν τοῖς ἀδικουμένοις͵ καὶ κολάζειν τοὺς κακοτεχνοῦντας καὶ σοφιζομένους͵ ὥσπερ οὗτοι σοφίζονται. καὶ ἐὰν ταῦτα ποιῆτε͵ ὑμῖν τε αὐτοῖς τὰ συμφέροντα ἔσεσθε ἐψηφισμένοι͵ καὶ περιαιρήσεσθε τῶν πονηρῶν ἀνθρώπων τὰς πανουργίας ἁπάσας͵ ἃς ἔνιοι πανουργοῦσι περὶ τὰ συμβόλαια τὰ ναυτικά.

Ey jüri üyeleri, nomos bu kadar ağırdır işte; Bütün insanlar arasında bu en suçlu olanlar, yazılı antlaşmada malların Atina’ya geri geldiğini açık olarak kaydetmiş olan kişinin Atina’da bizlerden borç alınan malları Khios’a geri getirmesine müsaade ettiler. Zira Phaselis’li kaptan, Pontos’ta Khios’lu birinden başka şeyler borç aldı, fakat Khios’lu borç vermediğini iddia etti, eğer sen bir uyarı almasaydın, o zaman komutanın etrafında böylesi çok şey olması gerekirdi, daha önceden borç almış olanlar bu malları geride bıraktılar, bizim mal varlığımızın Khios’un payına düştüğü ve onun herkesten güçlü olduğu uyarısını gönderdiler ve Phaselis’li komutan ve borç vermiş olan Khios’lu ile birlikte Pontos’tan geri döndüler ve sizin emporionunuza yanaşmayıp korsan limanına yanaştılar. Ey jüri üyeleri şimdi de Atina’dan borç alınmış olan mallar, onlar tarafından Pontos’a ve Pontos’tan da tekrar Atina’ya, (oradan da) Khios’a sevkedilmiş olan mallardır. Ben sözümün başlangıcında, sizlerin malları veren bizlerden daha az hiç kimsenin haksızlığına maruz kalmadığınızı iddia etmiştim. Ey jüri üyeleri araştırınız, biri sizin yasalarınızdan daha güçlü olmaya kalkışınca ve gemicilikle ilgili yazılı antlaşmaları güçsüz kılmaya ve bunlara zarar vermeye teşebbüs edince siz nasıl haksızlığa maruz kalmıyorsunuz ve bizlerden aldıkları malları Khios’a götürüp bırakınca, nasıl böylesi bir insan sizlere karşı da suçlu olmaz? Ey Jüri üyeleri bunlara karşı bir sözüm var (zira ben onlara mal mülk vermiştim); Bunlar, antlaşmaya uygun bir şekilde bizler olmaksızın malların kendisine borç verildiğini söyledikleri kendilerinin vatandaşı olan Phaselis’li bu kaptana karşı mualif bir tutum içindeydiler. Zira biz onların bizzat kendi vatandaşlarıyla olan meselesini bilmiyorduk, ama onlar biliyorlardı. Ey jüri üyeleri sizlerden biz haksızlığa maruz kalmış olanlara yardım etmenizi ve bu işi icra edenleri ve bunu bulup keşfettikleri için tasarlayan kişileri cezalandırmanızı rica ediyoruz. Eğer bunları yaparsanız, sizler ve onlar için faydalı şeyleri oylamış olanlar olacaksınız ve kötü insanların bütün sahtekarlıklarını yerle bir edeceksiniz, öyle ki bazı kişiler bu sahtekarlıkları denizcilik antlaşmaları ile ilgili olarak da yapıyorlar.

Harpok. lex. 281 vd.

Σύλας: Δημοσθένης ἐν τῷ περὶ τοῦ στεφάνου τῆς τριηραρχίας. κἀν τῷ πρὸς τὴν Λακρίτου παραγραφήν ἐξελόμενος ὁπόταν μὴ σῦλαι ὦσιν Ἀθηναίοις. ἐν δὲ τοῖς ἑξῆς ὥσπερ ἐξηγούμενος αὐτό φησιν σεσυλήμεθα δὲ τὰ ἡμέτερα αὐτῶν ὑπὸ Φασηλιτῶν ὥσπερ δεδομένων συλῶν Φασηλίταις κατ΄ Ἀθηναίων. ἐπειδὰν γὰρ μὴ θέλωσιν ἀποδοῦναι ἃ ἔλαβον͵ τί ἄν τις ἔχοι ἄλλο ὄνομα θέσθαι τῷ τοιούτῳ ἢ ὅτι ἀναιροῦνται τὰ ἀλλότρια; ἀντὶ τοῦ τὰς συλήσεις σύλας ἔλεγον.

Haydutluk: Demosthenes trier donanımı ve yönetiminin ünü hakkındaki eserinde (buna değinir). Bu eserinde o, Atinalılar’a ait şeylere karşı haydutluk yapılmasın diye Lakritos’un itirazına karşı çıkar. Bunların arkasından da aynı şekilde ayrıntısıyla (olayı) anlatarak, kendimizin olan malı mülkü bu Phaselis’lilere yağmalatmış olduğumuzu söyler, öyleki haydutlar Atinalılar’dan alıp Phaselis’lilere vermişlerdir. Bunlar aldıkları şeyi geri ödemek istemeyince, kim böylesi bir şeye başka bir ismin konmasına ya da başka birine ait malın mülkün ele geçirilmesine müsade eder? O haydutluğun yağmalarına karşı bunları söyledi.

Lib. Or. 42. I:

Ἀνδροκλῆς δανείσας χρήματα Ἀρτέμωνι Φασηλίτῃ τὸ γένος ἐμπόρῳ τελευτήσαντος ἐκείνου πρὶν ἀποδοῦναι τὸ ἀργύριον εἰσπράττει τὸν ἀδελφὸν αὐτοῦ Λάκριτον τὸν σοφιστὴν δύο προβαλλόμενος δίκαια͵ ὅτι τε παρόντος Λακρίτου καὶ ἀναδεξαμένου τὸ ἀργύριον ἐδάνεισε τῷ Ἀρτέμωνι καὶ ὅτι κληρονόμος ἐστὶ τῶν Ἀρτέμωνος Λάκριτος.

Androkles Phaselis’li Artermon’a borç para verdikten sonra, Artemon borcunu ödemeden ölüp ailesi de tüccara bu parayı geri ödemeyince, Androkles, Lakritos onun (Artemon) yanında bulunduğu ve Artemon’un varisi Lakritos olduğu için de Artemon’a borç olarak verilen parayı aldığı için iki hak talep ederek, kardeşi sofist Lakritos’tan parasını tahsil eder.

Syriani Herm. Lib. 4. 344. 13 vdd. ve 4. 348. 14 vdd.

οὕτω καὶ Δημοσθένης τοὺς Φασηλίτας διαβάλλει· καὶ οὐκ ὤκνησε τοῦτο ἐν προοιμίῳ ποιῆσαι εἰπὼν͵ οὐδὲν καινὸν διαπράττονται οἱ Φασηλῖται͵ ὦ δικασταί·

πολλάκις δὲ καὶ ἀπὸ ἔθνους ἐστὶν ἐγκωμιάσαι͵ ὡς Δημοσθένης· οὐδὲν κοινὸνδιαπράττονται οἱ Φασηλῖται͵ ὡς τῶν Φασηλιτῶν πάντων ὁμοίως συκοφαντῶν ὄντων· ὥσπερ δὲ ἐγκωμιάζομεν ἀπὸ γένους͵ οὕτω καὶ διαβαλοῦμεν·

Demosthenes Phaselis’lileri de bu şekilde (haydut diye) karalar. Konuşmasının başlangıcında o, ey jüri üyeleri bu Phaselis’lilerin yaptığı yeni bir şey değildir diye söylemekte tereddüt etmez.

Demosthenes gibi sık sık methetmek halktan ileri gelir; Phaselis’lilerin hepsi aynı şekilde iftiracıymış gibi, bu Phaselis’lilerin yaptığı yeni bir şey değildir; Öyle ki biz de soyundan dolayı methediyoruz, ve bu şekilde karalıyoruz;

Suda Sylas 

Σύλας τὰς συλλήψεις. Δημοσθένης ἐν τῷ Περὶ στεφάνου· ὁπόταν μὴ σύλαι ὦσιν Ἀθηναίοις. ἐν δὲ τοῖς ἑξῆς ὥσπερ ἐξηγούμενος αὐτό φησι· σεσυλήμεθα δὲ τὰ ἡμέτερα αὐτῶν ὑπὸ Φασηλιτῶν͵ δεδομένων συλῶν Φασηλίταις κατὰ Ἀθηναίων. ἐπειδὰν γὰρ μὴ θέλωσιν ἀποδοῦναι͵ ἃ ἔλαβον͵ τί ἄν τις ἔχοι ἄλλο ὄνομα θέσθαι τῷ τοιούτῳ͵ ἢ ὅτι ἀναιροῦνται τὰ ἀλλότρια; ἀντὶ τοῦ τὰς συλλήψεις σύλας ἔλεγον.

Haydutların yakalanmaları. Demosthenes Περὶ στεφάνου adlı çalışmasında (buna değinir); O dönemde Atinalılar arasında korsanlar olmamalıydı. Öyle ki o devam eden süreç içinde bunun dışarıdan sevkedildiğini söyler; haydutlar Atinalılar‘dan alıp Phaselis’lilere verdikleri için bizim olan şeyler Phaselis’ten olan kişiler tarafından yağmalandı. Bunlar aldıkları şeyi geri ödemek istemeyince, kim böylesi bir şeye başka bir ismin konmasına ya da başka birine ait malın mülkün ele geçirilmesine müsade eder? O haydutluğun yağmalarına karşı bunları söyledi.