Phaselis’li Theodektes, Artemisia’nın Mausollos Anısına Düzenlediği Yarışmaya Katılır

Aul. Gel. X. 18

Artemisia Mausolum uirum amasse fertur supra omnis amorum fabulas ultraque affectionis humanae fidem. Mausolus autem fuit, ut M. Tullius ait, rex terrae Cariae, ut quidam Graecarum historiarum scriptores, prouinciae praefectus, <quem> σατρπην Graeci uocant. Is Mausolus, ubi fato perfunctus inter lamenta et manus uxoris funere magnifico sepultus est, Artemisia, luctu atque desiderio mariti flagrans uxor, ossa cineremque eius mixta odoribus contusaque in faciem pulueris aquae indidit ebibitque multaque alia uiolenti amoris inicia fecisse dicitur. Molita quoque est ingenti impetu operis conseruandae mariti memoriae sepulcrum illud emoratissimum dignatumque numerari inter septem omnium terrarum spectacula. Id monumentum Artemisia cum dis manibus sacris Mausoli dicaret, agona, id est certamen laudibus eius dicundis, facit ponitque praemia pecuniae aliarumque rerum bonarum amplissima. Ad eas laudes decertandas uenisse dicuntur uiri nobiles ingenio atque lingua praestabili, Theopompus, Theodectes, Naucrates; sunt etiam qui Isocratem ipsum cum his certauisse memoriae mandauerint. Sed eo certamine uicisse Theopompum iudicatum est. Is fuit Isocratis disciplus. Exstat nunc quoque Theodeti tragoedia, quae in cribitur Mausolus; in qua eum agis quam in prosa placuisse Hyginus in exemplis refert.

Artemisia’nın, kocası Mausollos’u her türlü aşk hikayesinin ötesinde, inanılması zor, insanüstü bir tutkuyla sevdiği söylenmektedir. M. Tullius (Cicero)’nun da dediğine göre, Mausollos Karia’nın kralıydı; kimi Yunan tarihçilere göreyse, Yunanların satrap adını verdikleri eyalet valisiydi. Mausollos vefat edince, karısının feryat figanları ve kucaklamaları arasında görkemli bir cenaze töreni ile gömüldü. Keder ve kocasına duyduğu özlemle yanıp tutuşan Artemisia, onun kemiklerini ve küllerini güzel kokularla karıştırdı ve bunları toz haline gelinceye kadar ezdikten sonra suya katıp içti. Onun, ihtiraslı sevgisini kanıtlamak için daha bir çok şey de yaptığı söylenmektedir. Artemisia, kocasının anısını yaşatabilmek için büyük çabalarla çok ünlü bir mezar yaptırdı. Bu mezar dünyanın yedi harikasından biri sayılacak değerdeydi. Artemisia, bu anıtı Mausollos’un aziz ruhuna adadıktan sonra, ona övgüler düzülecek bir yarışma düzenledi. Yarışmanın ödülü olarak da eli açık bir biçimde çok miktarda para ve değerli şeyler koydu. Nükteleri ve hitabet yetenekleri ile ünlü Theopompos, Theodektes ve Naukrates’in onun onuruna bu yarışmaya katıldıkları söylenmektedir. Isokrates’in kendisinin de onlarla yarıştığını söyleyenler vardır. Ama Isokrates’in öğrencisi Theopompos’un yarışmayı kazandığına karar verildi. Theodektes’in Mausollos adlı bir tragediası günümüze kadar korunagelmiştir; Hyginus’un “Exampla”sında da değindiği gibi; Theodektes bu eseriyle okuyucuyu manzum eserlerine nazaran çok daha fazla hoşnut etmiştir.

Suda. Theodektes

Θεοδέκτης͵ Ἀριστάνδρου͵ Φασηλίτης ἐκ Λυκίας͵ ῥήτωρ͵ τραπεὶς δὲ ἐπὶ τραγῳδίας͵ μαθητὴς Πλάτωνος καὶ Ἰσοκράτους καὶ Ἀριστοτέλους. οὗτος καὶ ὁ Ἐρυθραῖος Ναυκράτης καὶ Ἰσοκράτης ὁ ῥήτωρ͵ ὁ Ἀπολλωνιάτης͵ καὶ Θεόπομπος͵ ἐπὶ τῆς ργ ὀλυμπιάδος εἶπον ἐπιτάφιον ἐπὶ Μαυσώλῳ͵ Ἀρτεμισίας τῆς γυναικὸς αὐτοῦ προτρεψαμένης. καὶ ἐνίκησε μάλιστα εὐδοκιμήσας ἐν ᾗ εἶπε τραγῳδίᾳ. ἄλλοι δέ φασι Θεόπομπον ἔχειν τὰ πρωτεῖα. δράματα δὲ ἐδίδαξε ν. τελευτᾷ δὲ ἐν Ἀθήναις ἐτῶν ἑνὸς καὶ μ͵ ἔτι τοῦ πατρὸς αὐτοῦ περιόντος. ἔγραψε δὲ καὶ τέχνην ῥητορικὴν ἐν μέτρῳ͵ καὶ ἄλλα τινα καταλογάδην.

Theodektes, Aristandros oğlu, Lykia’dan Phaselis’li. Rhetor ve Tragedia yazarı, Platon, Isokrates ve Aristoteles’in öğrencisi. 103. Olympia’da o, Erythrai’lı Naukrates, Apollonia’lı rhetor Isokrates ve Theopompos, karısı Artemisia’nın teşvikiyle Mausollos’un cenaze konuşması için yarıştılar. Bu yarışı, büyük beğeni toplayarak burada tragedialar okuyan o kazandı. Fakat başkaları birinciliği Theopompos’un aldığını söylerler. Elli kadar oyun yazmıştır ve babası henüz hayattayken o 41 yaşında Atina’da ölmüştür. Vezin düzeninde olan “Hitabet Sanatı” ve düz yazı olan başka bir eser daha yazmıştır.

Suda. Isokrates

Ἰσοκράτης͵ Ἀμύκλα τοῦ φιλοσόφου͵ Ἀπολλωνίας τῆς ἐν τῷ Πόντῳ͵ ἢ Ἡρακλείας͵ ὡς Καλλίστρατος ὁ ῥήτωρ· μαθητὴς καὶ διάδοχος τοῦ μεγάλου Ἰσοκράτους͵ διακούσας δὲ καὶ Πλάτωνος τοῦ φιλοσόφου. οὗτος δὲ ὁ Ἰσοκράτης καὶ Θεοδέκτῃ τῷ ῥήτορι καὶ τραγῳδιοποιῷ καὶ Θεοπόμπῳ τῷ Χίῳ͵ ἅμα τῷ Ἐρυθραίῳ Ναυκρατίτῃ διηγωνίσατο περὶ λόγων εἰς τὸν ἐπιτάφιον Μαυσώλου τοῦ βασιλέως Ἁλικαρνασσοῦ.

İsokrates, filozof Amyklas’ın oğludur, ya Pontos’taki Apollonia’dandır ya da rhetor Kallistratos gibi Herakleialı’dır. Büyük Isokrates’in öğrencisi ve halefi olan Isokrates filozof Platon’un derslerine katılmıştır. İşte bu Isokrates, rhetor ve tragedia yazarı olan Theodektes, Khios’lu Theopompos ve Erytria’lı Naukrates’le birlikte Halikarnassos kralı Mausollos’un cenaze konuşmasını yapmak için yarışmaya katıldı.